[WOWTIMES - VIETKINGS] Văn miếu Mao Điền tại Thành phố Hải Dương: Dấu ấn hơn 500 năm của vùng đất địa linh nhân kiệt - Top 50 địa danh gắn với những bước ngoặt lịch sử quan trọng tại 34 tỉnh, thành Việt Nam (P.43)

Văn miếu Mao Điền nằm ở thôn Mậu Tài, xã Phúc Điền, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương (nay là xã Mao Điền, TP Hải Phòng). Nơi đâyđược khởi dựng ở thế kỷ 15 từ thời Lê Sơ tại huyện Bình Giang, đến thời Tây Sơn văn miếu được di chuyển về Mao Điền, hợp nhất với trường thi Hương trấn Hải Dương và trở thành nơi đào tạo hàng nghìn cử nhân, tiến sĩ nho học. Dưới triều vua Lê Thánh Tông, triều đình cho mở thêm một số trường học nữa ngoài trường Quốc Tử Giám ở kinh thành để đẩy mạnh phát triển Nho giáo. Ở xứ Đông (gồm toàn bộ thành phố Hải Phòng và huyện Đông Triều cũ của Quảng Ninh) văn miếu Mao Điền được xây dựng vừa làm nơi thờ các bậc tiên hiền Nho học vừa làm trường thi của vùng.

Toàn cảnh Văn miếu Mao Điền (chữ Mao Điền là tên địa phương, chữ Mao có nghĩa là cỏ, cỏ thơm, chữ Điền nghĩa là ruộng)

Chữ Văn có hàm nghĩa rất rộng bao gồm toàn bộ lĩnh vực khoa học xã hội; Miếu là nơi thờ tự; Maocó nghĩa là cỏ, cỏ thơm, cỏ thi; Điền nghĩa là ruộng. Xưa kia nơi đây là khu ruộng rất rộng nhiều cỏ thơm, cỏ thi người ta đã chọn nơi này để làm trường thi Hương của trấn Hải Dương, đến thời Tây Sơn, Văn miếu được di chuyển từ Vĩnh Lại về sáp nhập với trường thi Hương và lấy tên địa phương đặt tên cho di tích gọi là Văn miếu Mao Điền.

Theo sử sách thì Văn Miếu Mao Điền ngày nay là quần thể hợp nhất của Văn miếu trấn Hải Dương (được xây dựng từ thời Lê Sơ) tại xã Vĩnh Lại, huyện Đường An, phủ Thượng Hồng. Đến thời vua Quang Trung thì chuyển về sáp nhập với trường thi Hương ở xã Mao Điền, huyện Cẩm Giàng. Trường thi Hương trấn Hải Dương tại Mao Điền xưa là một trong 6 trường thi tính từ Nghệ An trở ra (bao gồm Nghệ An, Thanh Hóa, Kinh Bắc, Sơn Tây, Sơn Nam Thượng, Hải Dương). Sự sáp nhập này đã tạo thành một trung tâm văn hóa giáo dục của Thượng Hồng xưa. Nơi đây đã đào tạo hàng ngàn cử nhân, tiến sĩ nho học đứng vào hàng đầu cả nước.

Trường thi hương xứ Đông

Cũng giống như tất cả các văn miếu khác, Văn Miếu Mao Điền thờ Khổng Tử và bốn học trò thân tín nhất của ông là Nhan Hồi, Tử Tư, Mạnh Tử và Tăng Tử.  Ngoài ra, nơi đây còn phối thờ 8 danh nhân người Việt là Nhà giáo Chu Văn An, Lưỡng quốc Trạng Nguyên Mạc Đĩnh Chi (thời Trần, thế kỷ XIII-XIV), Danh nhân văn hoá thế giới, Anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi (thời Lê Sơ, thế kỷ XV), Trình quốc công Nguyễn Bỉnh Khiêm (thời Mạc, Thế kỷ XVI), Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh, Nhập nội hành khiển Phạm Sư Mệnh (thời Trần, thế kỷ XIII- XIV), Thần toán Vũ Hữu (thời Lê Sơ, thế kỷ XV) và đặc biệt là Nghi Ái quan, tiến sỹ Nguyễn Thị Duệ (thời Mạc, thế kỷ XVI). 

Văn miếu xây dựng theo hướng nam gồm các hạng mục: Miếu Thổ Cờ, Văn Miếu môn, Nhà bia Tiến sĩ, Thiên Quan tính, hai nhà bia cổ, gác chuông, gác trống, nhà Đông vu và Tây vu, nhà bái đường, hậu cung mỗi tòa bảy gian xây theo kiểu chữ Nhị, Khải thành.Điện thờ chính bao gồm hai tòa nhà lớn bảy gian có mái cong vút, chạm trổ hình rồng, phượng sánh đôi. Nhà trong thờ Khổng Tử. Nhà ngoài là nơi tụ hội bái lễ của các bậc quan trường học giả. Hai bên là hai dãy nhà năm gian đối diện nhau, do nằm ở hai hướng đông và tây nên người dân nơi đây vẫn quen gọi là Đông vu, Tây vu.  Hai bên vách treo bảng danh sách 637 vị tiến sĩ quê ở trấn Hải Dương trong thời đại khoa cử Việt Nam.

 

 

 

 

 

 

 

Bước qua cánh cổng tam quan đồ sộ của văn miếu là không gian kiến trúc hài hòa, đẹp mắt. Điểm nhấn của không gian là cây gạo cổ thụ hơn 200 năm tuổi. Cây gạo được trồng vào năm Cảnh Thìn thứ 9 (1801) nhằm ghi lại dấu ấn sáp nhập giữa văn miếu và trường thi Hương, dấu ấn của sự tái thiết chế.

Qua cây gạo cổ thụ là hai dãy nhà chính của văn miếu, là tòa bái tường và hậu cung được xây dựng theo kiến trúc hình chữ Nhị, chạm trổ rồng phượng đẹp mắt.

 

 

 

Tòa bái đường là nơi đặt bàn thờ chung cho 637 vị tiến sĩ. Sau tòa bái đường là gian hậu cung có ban thờ Khổng Tử, Chu Văn An và các vị đại khoa của quê hương Hải Dương

Ngoài ra đến văn miếu Mao Điền du khách còn được chiêm ngưỡng các cổ vật có giá trị

Đặc biệt hơn là chiếc khánh đá được chế tác từ đầu thế kỷ 19

Không gian văn miếu còn được tận dụng để tái hiện lại trường thi Hương ngày xưa với những lều chõng để các sĩ tử làm bài thi.

Với những giá trị về văn hóa, lịch sử và nghệ thuật kiến trúc, năm 1992 Văn miếu Mao Điền được Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch xếp hạng là khu di tích cấp Quốc gia, đến tháng 12 năm 2017 được xếp hạng Di tích Lịch sử quốc gia đặc biệt.

Văn miếu Mao Điền, qua hơn 500 năm lịch sử, đã trở thành một biểu tượng vô giá của nền giáo dục và văn hóa đất học xứ Đông. Không chỉ là nơi ghi dấu truyền thống hiếu học, nơi tôn vinh trí thức và khoa bảng, Văn miếu Mao Điền còn là điểm tựa tinh thần, là nguồn cảm hứng bất tận cho các thế hệ học sinh, sinh viên. Với vẻ đẹp kiến trúc đặc sắc cùng giá trị văn hóa sâu sắc, nó không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn là một phần quan trọng trong di sản văn hóa dân tộc. Trong suốt chiều dài lịch sử, Văn miếu Mao Điền luôn giữ vững sứ mệnh giáo dục, tiếp tục truyền tải ngọn lửa trí thức, góp phần xây dựng và phát triển nền văn minh của đất nước.

----------------------------------------------------------------------------