[WOWTIMES - VIETKINGS] Thành cổ Vinh tại Nghệ An: Nơi lưu giữ dấu ấn một thời vàng son của triều Nguyễn - Top 50 địa danh gắn với những bước ngoặt lịch sử quan trọng tại 34 tỉnh, thành Việt Nam (P.44)

Thành Vinh ngày xưa thuộc xã Vĩnh Yên, phủ Yên Trường, tỉnh Nghệ An. Nay là địa phận phường Cửa Nam - Thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An (hiện tại là phường Thành Vinh, tỉnh Nghệ An). Thành có tên gọi cũ là Thành nghệ An, trong dân gian còn có tên là Thành con rùa (thành quy hình). Sở dĩ gọi là thành con rùa là bởi thành được xây theo hình 6 cạnh, đứng trên núi Quyết nhìn xuống trông giống như con rùa.

Toàn cảnh thành cổ Vinh nhìn từ trên xuống

 

 

Thành được xây dựng vào triều Nguyễn, đời vua Gia Long. Năm 1802, nhà Nguyễn giành được chính quyền từ vương triều Tây Sơn. Mặc dù rất thù ghét Nguyễn Huệ - Quang Trung, nhưng Gia Long không thể làm ngơ trước cái nhìn có tầm kiệt xuất của nhà quân sự thiên tài Quang Trung- Nguyễn Huệ rằng: núi Quyết, sông Vĩnh có tầm thế của một đế đô thì sao lại không đáng để xây trấn sở của một tỉnh. Chính vì vậy, năm 1804 Gia Long khởi công xây dựng thành. Tuy nhiên, do muốn xóa đi dấu vết triều Tây Sơn nên Gia Long không cho xây Thành ở núi Dũng Quyết mà xây ở địa phận 2 tức là Xã Vĩnh Yên thuộc phủ Yên Trường, chính là nơi mà dấu tích của thành vẫn còn mãi đến bây giờ.

 

 

Thành được xây bằng đất, triều đình vua Gia Long đã huy động 1.000 lính Thanh Hoá, 4.000 lính Nghệ An để xây thành. Đến đời vua Minh Mạng, năm 1831 thành được xây bằng đá ong với quy mô to lớn, kiên cố hơn. Đến thời Tự Đức, khi nâng cấp đã lấy 8.599 phiến đá sò từ Diễn Châu và đá ong từ Nam Đàn, 4.848 cân vôi, 155 cân mật mía, với tổng kinh phí là 3.688 quan tiền - một số tiền khổng lồ lúc bấy giờ để xây dựng. Như vậy là chúng ta có thể thấy được quy mô xây dựng thành và vị thế của thành là rất quan trọng. Thành được xây dựng chính bằng sức của nhân dân, thậm chí là bằng cả máu và nước mắt của nhân dân.

Thành cổ Vinh có mặt bằng hình lục giác với tổng diện tích khoảng 420.000 m². Tường thành cao khoảng 4,4-4,8 m, bao quanh là hệ thống hào rộng khoảng 28 m và sâu từ 3,2 đến 3,4 m, tạo nên tuyến phòng thủ kiên cố. Đất đào từ hào được tận dụng để đắp lũy, trong khi hào nước được nối thông với sông Vĩnh qua một con ngòi nhỏ, vừa phục vụ mục đích quân sự vừa tạo nguồn nước ổn định. Người xưa còn trồng sen trong hào thành và sản vật thu hoạch hằng năm được nộp về triều đình.

 

 

 

 

 

 

Thành có ba cổng chính gồm Cửa Tiền, Cửa Tả và Cửa Hữu. Cửa Tiền nằm ở phía Nam, hướng về kinh thành Huế, là cổng chính dành cho các nghi lễ trọng đại như đón tiếp quan quân và nhà vua khi ngự giá. Cửa Tả ở phía Đông, trên di tích từng phát hiện dòng chữ "Tả môn", tuy nhiên phần móng đã bị lấp khi mở rộng đường vào năm 1990. Cửa Hữu nằm ở phía Tây, hiện vẫn còn tồn tại và trở thành một phần của tuyến giao thông trong khu vực. Các cổng đều được xây theo dạng mái vòm chịu lực chắc chắn, vừa tăng khả năng phòng thủ vừa tạo nên vẻ uy nghi, bề thế của một công trình quân sự cấp tỉnh.

Cửa Tiền là cửa chính hướng về phía nam với ý thức hướng về kinh đô Huế, là cửa để vua ngự giá

 

 

Hệ thống cửa thành được điêu khắc nhiều hoa văn độc đá

Cửa Tả là cửa thành bị hư hỏng nặng nhất trong hệ thống thành cổ Vinh

 

 

 

 

Không chỉ sở hữu kiến trúc phòng thủ vững chắc, Thành cổ Vinh còn được trang bị hệ thống quân sự quy mô với 65 khẩu thần công bố trí tại các vọng gác, hành cung và dinh thống đốc. Đây từng là trung tâm hành chính, quân sự quan trọng của Nghệ An dưới triều Nguyễn, giữ vai trò bảo vệ khu vực Bắc Trung Bộ trong nhiều giai đoạn lịch sử.

Bên cạnh giá trị về kiến trúc và quân sự, Thành cổ Vinh còn mang ý nghĩa lịch sử đặc biệt trong thời kỳ hiện đại. Nơi đây từng là địa điểm Chủ tịch Hồ Chí Minh gặp gỡ, nói chuyện với nhân dân Nghệ An trong hai lần Người về thăm quê vào các năm 1957 và 1961, trở thành dấu mốc thiêng liêng trong ký ức của nhiều thế hệ.

Hệ thống hào thành cổ Vinh được nâng cấp, cải tạo năm 2014. Với lòng hồ được nạo vét, hệ thống kè hai bên được xây dựng, hào thành là điểm nhấn đặc biệt trong hệ thống thành Vinh. 

Với những giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc và văn hóa, năm 1998, Thành cổ Vinh được xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Trải qua hơn hai thế kỷ, công trình vẫn là chứng nhân của nhiều giai đoạn thăng trầm của dân tộc. Ngày nay, Thành cổ Vinh đang được bảo tồn và tôn tạo, trở thành điểm đến lịch sử - văn hóa tiêu biểu của tỉnh Nghệ An, góp phần gìn giữ bản sắc địa phương và thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.