[WOWTIMES - VIETKINGS] Múa bát tại Thái Nguyên: Nét đẹp uyển chuyển trong kho tàng nghệ thuật truyền thống - Top các di sản tiêu biểu tại 34 tỉnh, thành Việt Nam (P.48)

Người Tày ở Bắc Kạn (nay là Thái Nguyên) có một nền văn hóa cổ truyền phong phú bao gồm các thể loại thơ, ca, truyện cổ tích, truyện cười dân gian, lễ hội truyền thống, ca, múa, nhạc... Các làn điệu dân ca phổ biến nhất là hát lượn phong slư, lượn cọi, hát quan làng, hát ru con... Ngoài ra, đồng bào người Tày còn có một hệ thống những bài dân vũ được lưu truyền qua nhiều thế hệ, thể hiện một cách đa dạng niềm tin và khát vọng của con người trong cuộc sống lao động, sản xuất. Trong số những làn điệu dân ca, dân vũ của người Tày, múa bát là một trong những điệu múa có sự phổ biến rộng rãi nhất và được sử dụng thường xuyên hơn cả.

 

 

 

 

Theo các nghệ nhân, chiếc bát sử dụng trong múa bát vốn là bát dùng để ươm tơ, nén tơ tằm, còn đôi đũa được dùng để khuấy tơ, giúp các sợi tơ cuốn đều vào đũa trước khi đem dệt thành vải. Nhịp gõ bát – đũa trong cuộc sống thường ngày, lặp đi lặp lại nhịp nhàng theo mỗi vòng quay của công việc, dần trở thành tiết tấu quen thuộc, rồi được người Tày sáng tạo thành động tác múa. Điều này cho thấy múa bát ra đời từ chính quá trình lao động – sản xuất, phản ánh cuộc sống gắn bó với nghề trồng bông, kéo tơ, dệt vải của phụ nữ Tày. Bên cạnh đó, một số ý kiến khác cho rằng múa bát xuất phát từ các nghi lễ cầu mùa hoặc lễ mừng cơm mới, khi người dân cầu mong mưa thuận gió hòa và mùa màng no đủ. Dù được lý giải theo hướng nào, múa bát vẫn gắn chặt với đời sống tinh thần và tâm linh của đồng bào, thể hiện niềm tin vào tự nhiên và lòng tri ân tổ tiên.

 

 

 

Múa bát của người Tày ở Bắc Kạn (Thái Nguyên mới) mang nét duyên dáng, mộc mạc nhưng rất thanh nhã. Trang phục biểu diễn thường là áo dài, áo ngắn, váy hoặc quần, thắt lưng và khăn vuông quấn đầu, tất cả đều mang gam màu chàm trầm ấm, được dệt từ sợi bông. Kiểu dáng trang phục giản dị, không thêu chỉ cầu kỳ, thể hiện tinh thần thực tế, gần gũi với đời sống lao động.

 

 

 

Khi bước vào điệu múa, người biểu diễn đứng thẳng người, hai tay cầm bát kẹp cùng chiếc đũa. Động tác quen thuộc nhất là gõ nhịp từ trước bụng, hất chéo qua bên sườn rồi vòng ra sau trước khi quay về vị trí ban đầu, tạo nên nhịp điệu mềm mại nhưng dứt khoát. Ở một số tiết mục, nghệ nhân còn múa với một tay đưa cao, một tay hạ thấp ngang sườn, tạo nên bố cục uyển chuyển, hài hòa. Điểm đặc sắc nhất của múa bát nằm ở âm thanh vang giòn, mộc mạc được tạo ra khi bát và đũa gõ vào nhau. Những chiếc bát sứ hoặc bát đất nung được nghệ nhân khéo léo cầm trên đầu hoặc trên tay, kết hợp với đũa tre để tạo ra nhịp điệu. Khi cả đội múa cùng di chuyển, tiếng bát – đũa hòa quyện cùng bước chân, động tác tay và nụ cười rạng rỡ, tạo nên bức tranh sinh động, giàu bản sắc.

 

 

 

 

 

 

Nhịp điệu của múa bát đòi hỏi sự đồng bộ cao, bởi chỉ cần một người sai nhịp sẽ phá vỡ tổng thể âm thanh. Chính sự gắn kết ấy làm cho màn múa trở nên cuốn hút, thể hiện tinh thần cộng đồng – một trong những giá trị quan trọng của văn hóa Tày. Không chỉ là loại hình nghệ thuật biểu diễn, múa bát còn là một phần thiết yếu trong đời sống xã hội và tín ngưỡng của người Tày. Qua từng nhịp gõ bát – đũa, người dân gửi gắm lòng biết ơn tổ tiên, mong ước mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no và sự thuận hòa trong bản làng. Từ đó, múa bát trở thành cầu nối giữa quá khứ – hiện tại, giữa thiên nhiên – con người, và giữa thế hệ hôm nay với truyền thống cha ông.

 

 

 

 

 

 

Trình diễn múa bát tại Tuần Văn hóa - Du lịch tỉnh Bắc Kạn 2024