[WOWTIMES - VIETKINGS] Đèo Hải Vân tại Thành phố Huế - Đà Nẵng: ‘Thiên hạ đệ nhất hùng quan’ giữa non xanh và biển biếc - Top các di sản tiêu biểu tại 34 tỉnh, thành Việt Nam (P.53)

Với độ cao khoảng 500m so với mực nước biển và chiều dài chừng 20–21 km, đèo Hải Vân tạo thành ranh giới tự nhiên về địa lý và khí hậu giữa hai miền đất. Tên gọi “Hải Vân” nghĩa là “biển mây”, xuất phát từ hiện tượng đỉnh đèo thường mù sương mây phủ, bên dưới chân đèo là biển Đông bao la xanh thẳm. Đèo Hải Vân từ xưa đã được mệnh danh “Thiên hạ đệ nhất hùng quan” – tức cửa ải hùng vĩ nhất trời Nam – nhờ cảnh quan vừa tráng lệ vừa hiểm trở. 

Đèo Hải Vân (còn gọi là đèo Mây vì quanh năm đỉnh đèo có mây che phủ) là con đèo chạy trên dãy núi Bạch Mã (nhánh của dãy Trường Sơn đâm ngang ra biển). Nơi đây nổi tiếng là đường đèo đẹp nhất và hiểm trở nhất Việt Nam.

Đèo Hải Vân xưa kia là ranh giới tự nhiên giữa Đại Việt và Champa (Chiêm Thành) sau sự kiện vua Chế Mân dâng châu Ô, châu Rí làm sính lễ vào năm 1306. Trải qua các thời kỳ, vùng đèo tiếp tục giữ vị trí chiến lược trọng yếu. Trên đỉnh đèo có Hải Vân Quan – cửa ải cổ được xây dựng từ thời Trần và mở rộng dưới thời Nguyễn (năm Minh Mạng thứ 7 – 1826) để canh giữ cửa ngõ kinh thành Huế. Vua Lê Thánh Tông khi dừng chân nơi đây vào năm 1470 đã đề tặng sáu chữ vàng “Thiên hạ đệ nhất hùng quan” cho Hải Vân Quan, khắc lên cổng phía nam của cửa ải như một lời ca ngợi cảnh quan kỳ vĩ hiếm có. Ngày nay, Hải Vân Quan đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia và trở thành biểu tượng du lịch của cung đèo lịch sử này.  Năm 1902, thực dân Pháp xây dựng đường sắt qua đèo Hải Vân, tới năm 1906 thì thông tuyến và nằm trong hệ thống đường sắt quốc gia khởi công từ năm 1881.

Đèo Hải Vân nổi tiếng với vẻ đẹp ngoạn mục của sự giao thoa giữa núi rừng và biển cả. Cung đường đèo như dải lụa vắt ngang chân mây, một bên là sườn núi xanh thẫm, một bên là biển Đông trải rộng tít tắp. Đứng trên đỉnh đèo những ngày trời quang, du khách có thể phóng tầm mắt chiêm ngưỡng toàn cảnh phía Nam Vịnh Đà Nẵng, cảng Tiên Sa, bán đảo Sơn Trà và Cù Lao Chàm, hoặc nhìn về phía bắc là vịnh Lăng Cô với những bãi biển uốn cong và làng chài thanh bình bên đầm phá. Mây trắng lững lờ vờn ngang lưng chừng núi càng tôn thêm vẻ nên thơ hùng vĩ cho bức tranh thiên nhiên tuyệt mỹ nơi đây. Chính cảnh sắc “sơn kỳ thủy tú” này đã làm nên danh xưng “đệ nhất hùng quan” bất hủ của đèo Hải Vân.

Tọa lạc trên đỉnh cao nhất của đèo (gần 496 m), Hải Vân Quan là cụm di tích bao gồm cổng thành cổ và các pháo đài phòng thủ được xây dựng từ thời phong kiến. Cổng phía bắc (hướng về Huế) đề ba chữ “Hải Vân Quan” và cổng phía nam (hướng Đà Nẵng) khắc dòng chữ “Thiên hạ đệ nhất hùng quan” đầy khí phách. Công trình do vua Minh Mạng cho xây dựng năm 1826 trên nền ải cổ thời Trần, với mục đích kiểm soát tuyến giao thông huyết mạch Bắc–Nam và bảo vệ kinh đô Huế. Trải qua thời Pháp thuộc và chiến tranh, Hải Vân Quan còn lưu dấu các lô cốt và công sự quân sự xưa, minh chứng cho vị thế chiến lược của đèo trong lịch sử.  

Bên cạnh con đường đèo uốn lượn trên núi, hầm đường bộ Hải Vân là một công trình nổi bật về mặt kỹ thuật và giao thông. Hầm Hải Vân dài khoảng 6,2 km xuyên qua lòng núi (từng được ghi nhận là hầm đường bộ dài nhất Đông Nam Á), được khánh thành từ năm 2005 (và mở rộng thêm ống hầm thứ hai vào năm 2021) nhằm rút ngắn thời gian qua đèo và đảm bảo an toàn giao thông Bắc–Nam. Đi qua hầm chỉ mất khoảng 10 phút so với gần 30 phút leo đèo quanh co. 

Trước khi có hầm đường bộ, tuyến đường sắt Bắc – Nam đã được người Pháp xây dựng vượt đèo Hải Vân từ đầu thế kỷ 20, và đến nay vẫn là một trong những cung đường sắt đẹp nhất Việt Nam. Tàu hỏa men theo triền núi, xuyên qua nhiều hầm xuyên núi và chạy qua những cầu cạn cổ kính, tiêu biểu là cầu vòm Đồn Cả ở sườn bắc đèo.

Với địa thế cao chênh vênh, đường đèo quanh co, khúc khuỷu men theo triền núi, uốn lượn như dải lụa vắt ngang giữa trời mây, ẩn hiện giữa cây rừng, đá núi, đèo Hải Vân như một bức tranh thiên nhiên hoành tráng do kỳ công của tạo hoá và bàn tay của con người tạo ra đến mức hài hoà. Tuy địa hình đường đèo khá hiểm trở do núi cao, vực sâu, song nơi đây lại là một nơi thưởng ngoạn lý tưởng của du khách thích khám phá loại hình du lịch mạo hiểm.

Mỗi thời điểm đèo Hải Vân lại mang một vẻ đẹp riêng. Vào những những ngày nắng, bầu trời trong xanh, vài gợn mây trắng trên cao hòa quyện với biển cả bên dưới sẽ làm khiung cảnh nơi đây trở nên thơ mộng và hùng vĩ. Màu xanh đậm của bầu trời, xanh dịu của biển cả và xanh lá của cây cối, tất cả tạo nên một bức tranh hoàn hảo cảu tự nhiên. Còn vào nhữung ngày mưa, thời tiết âm u, nhiệt độ xuống thấp, sẽ xuất hiện mây ở trên đỉnh và khu vực gần đỉnh.

Hàng trăm năm qua, giữa một bên là núi với sương trắng bao phủ quanh năm, một bên là biển xanh trải dài ngút tầm mắt, trở thành điểm dừng chân thú vị và đầy trải nghiệm của người dân và du khách, "Thiên hạ đệ nhất hùng quan”  đèo Hải Vân mãi mãi có một chỗ đứng không thể xóa nhòa trong tâm thức của người dân Việt khi đi trên đường thiên lý Bắc – Nam.

-------------------------------------------------------------------

TỔ CHỨC KỶ LỤC VIỆT NAM (VIETKINGS)