[VIETKINGS-TOPPLUS] Bánh ít lá gai (Gia Lai) – Hành trình tìm kiếm và đề cử TOP các đặc sản quà tặng của 34 tỉnh, thành Việt Nam (P.163)

Bánh ít nơi đây có dạng hình chóp – mô phỏng theo hình dáng của các tháp Chăm. Ngược dòng lịch sử về 1000 năm trước, Bình Định xưa từng là kinh đô của vương quốc Chămpa. Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, chỉ còn sót lại những ngôi tháp Chăm cổ kính, dấu tích còn nguyên vẹn của nền văn hóa Champa một thời. Trong đó, nổi bật và tạo sự liên tưởng thú vị đến món bánh là Tháp Bánh Ít – cụm tháp cổ gồm 4 tòa tháp cao từ 10 – 30m, nhìn từ xa trông giống như những chiếc bánh ít màu vàng gạch lơ lửng giữa nền trời.

Riêng ở Bình Định cũ, bánh ít lá gai còn gọi là “bánh hồi dâu” gắn liền với phong tục cưới. Lễ hồi dâu hay lễ lại mặt diễn ra vào ngày thứ 3 sau lễ cưới, vào ngày này, đôi vợ chồng trẻ về thăm nhà vợ, mang theo các lễ vật để trước cúng tổ tiên sau biếu cha mẹ. Lễ vật bao gồm bánh ít lá gai do chính tay cô dâu gói. Nếu cô nào chưa biết làm bánh thì sẽ được mẹ chồng chỉ dẫn tận tình. Cái bánh tuy nhỏ nhắn chứa đựng tấm lòng thảo hiếu và thâm tình sui gia.

 

 

Công đoạn đầu tiên là làm nhân bánh. Bánh ít lá gai có hai loại nhân mặn và ngọt. Và nhân ngọt là phổ biến hơn cả, được làm từ đậu xanh, dừa nạo và đường. Khâu chọn đậu xanh rất quan trọng, chọn hạt đã bóc vỏ, màu vàng ươm như bắp thì khi nấu chín đậu mới béo. Dừa khô bổ đôi, dùng bàn nạo bào lấy những sợi dừa già thơm béo. Chảo đậu xanh, dừa và đường được đặt trên bếp lửa liu riu, người thợ hai tay hai xẻng đảo trộn liên tục, cho đến khi, khối nhân mịn màng, dẻo quánh và khô ráo. Tranh thủ khi nhân còn ấm thì viên nhân thành từng cục tròn.

 

 

Công đoạn thứ hai là làm vỏ bánh. Hai nguyên liệu chính là bột nếp và lá gai. Bột nếp được xay từ gạo nếp. Lá gai màu xanh, mọc rất nhiều ở sau vườn, được hái về, tước bỏ gân lá, rửa sạch & luộc cho mềm, rồi vắt thật ráo nước. Lá gai được cho vào một chiếc cối đá và giã thật nhuyễn để vỏ bánh mịn màng, không bị lợn cợn xác lá. Bột nếp, muối, đường, một ít dầu đậu phộng được cho vào cùng lá gai. Sau một khoảng thời gian khá lâu, bột trở thành một khối màu xanh lá cây đẹp mắt.

 

 

Công đoạn cuối cùng là gói bánh. Trước khi gói, để bột không dính tay, người ta sẽ thoa ít dầu đậu phộng. Vỏ bánh xanh mướt bọc kín viên nhân đậu xanh bên trong, được đặt vào trong lá chuối rồi gói lại thành hình tháp. Bánh ít lá gai được làm chính bằng cách hấp, chứ không phải luộc trong nước như bánh tét hay bánh ú. Khi bánh chín, cái sắc xanh ban đầu của vỏ bánh đã chuyển sang màu đen huyền diệu và thơm thoang thoảng mùi hương của lá gai.

 

 

Bánh có vị ngọt thanh của đường cát, dẻo mềm của bột gạo nếp trộn lá gai, bùi ngậy của nhân đậu xanh xay nhuyễn với cơm dừa nạo sợi, tất cả quyện vào nhau tạo nên một hương vị khó quên khi thưởng thức bánh. Bánh ít lá gai ăn thật dẻo, nhất là lúc còn đang nóng, nhưng không bị dính. 

 

 

Hiện nay, để làm quà biếu tặng người ta gói hình vuông, sau cho vào hộp hình tháp, mẫu mã và bao bì đẹp. Bánh ít lá gai là biểu tượng ẩm thực độc đáo của Bình Định cũ (nay là Gia Lai), một lần thưởng thức sẽ nhớ mãi hương vị ngọt thơm của món đặc sản vùng đất đầy nắng và gió với những con người cần cù chất phác và vô cùng ấm áp.

 

 

--------------------------------------------------------------------