[VIETKINGS-TOPPLUS] Nón xương lá bàng (Huế) – Hành trình tìm kiếm và đề cử TOP 100 quà tặng lưu niệm của 34 tỉnh, thành Việt Nam (P.48)

Hằng năm, Huế sản xuất thủ công hàng triệu chiếc nón lá phục vụ cho mục đích dân dụng và du lịch. Bên cạnh các loại nón lá đã quá nổi tiếng ở Huế như nón lá kè, lá dừa, lá cọ, lá sen,… Chiếc nón lá bàng tinh khôi, trong trẻo là điểm chấm phá độc đáo giữa lòng cố đô, là một sản phẩm sáng tạo mới. Người nghệ nhân phải mất nhiều công sức, thời gian, sự cẩn trọng, tỉ mỉ mới làm ra được.

Để làm nên chiếc nón lá bàng rừng, nguyên liệu chính là từ những chiếc lá bàng rừng, được lựa chọn, thu hái về, qua công đoạn ngâm, ủ mới tạo ra nguyên liệu làm nón. Lá bàng rừng phải già, dày, gân lá phải cứng; mặt lá không rách, không sâu. Tiêu chuẩn độ dài từ đỉnh nón tới cuối nón phải đạt, còn nhỏ quá không thể làm được. Lá tươi được nấu 1 tiếng rưỡi trong baking soda (bột nở) để chuyển thành washing soda, mục đích nhằm loại bỏ mùi hôi. Sau đó, lá được ngâm thêm 1 tháng rưỡi mới được mang ra làm sạch. Chiếc lá bàng rừng sau khi làm sạch, chỉ giữ lại những đường gân lá (gọi là xương lá). Từ xương lá đó, cùng với kỹ thuật chằm nón để kết lá lại tạo nên hình hài chiếc nón lá đặc biệt. Mỗi chiếc nón cần khoảng từ 13 đến 15 lá, tùy thuộc vào kích thước của lá to hay nhỏ, từ đó số lượng lá ít hay nhiều.

Lá bàng được thu hoạch vào đầu mùa hè, thời điểm này ít sâu bệnh nên lá đẹp, ít bị rách. Lá được chọn phải có độ già vừa phải, bẻ to, dày.

 Lá sau khi thu hoạch về được rửa qua, xếp vào thùng xốp sau đó ngâm với baking soda cho rã hết phần thịt. Thời gian ngâm khoảng từ 1,5 tháng trở đi.

Trong tất cả các công đoạn, vất vả nhất là khâu chải xương lá, phải dùng bàn chải đánh răng cẩn thận chải trên chiếc lá mỏng. Việc này phải chải theo chiều thuận của lá và cần hết sức tỉ mỉ bởi nếu sơ sảy, một đường sống lá bị rách thì bao công sức sẽ bỏ đi. Thông thường lượng lá đạt tiêu chuẩn sau khi xử lý xong chỉ đạt từ 60%.

Từ xương lá đó, cùng với kỹ thuật chằm nón để kết lá lại tạo nên hình hài chiếc nón lá đặc biệt. Mỗi chiếc nón cần khoảng từ 13 đến 15 lá, tùy thuộc vào kích thước của lá to hay nhỏ, từ đó số lượng lá ít hay nhiều.

Nón xương lá bàng sau khi hoàn thiện, được phủ một lớp sơn bóng PU để giữ màu thật của xương lá và tăng độ bền cho chiếc nón, nhìn rất mỏng mạnh, trong suốt nhưng có thể đội dưới trời mưa mà không bị ướt.

Nón xương lá bàng rừng là một sản phẩm hoàn toàn thủ công. Nếu tính tổng thời gian hoàn thành một chiếc nón từ khi ngâm lá cho tới chằm nón mất khoảng 2 tháng. Còn nếu có sẵn xương lá rồi thì một ngày người thợ chằm nón có thể làm được 2 cái. Nếu siêng năng, mỗi tháng mỗi thợ có thể làm được 60 cái. Vì vậy, mỗi chiếc nón làm ra có giá thành khá cao. Không đơn thuần chỉ là công cụ để che nắng che mưa, nón lá bàng còn là sản phẩm trang trí nội thất được nhiều nhà hàng, khách sạn ưa chuộng. Đến nay, sản phẩm làm từ các loại lá ngày càng đa dạng như túi xách, dù, mũ, túi,... 

Qua bàn tay tài hoa của người nghệ nhân, những sản phẩm bằng lá bàng đã thổi một làn gió mới vào làng nghề truyền thống xứ Huế, chạm đến trái tim của những ai yêu mến vùng đất này.