[VIETKINGS-TOPPLUS] Mật ong bạc hà (Tuyên Quang) – Hành trình tìm kiếm và đề cử TOP các đặc sản quà tặng của 34 tỉnh, thành Việt Nam (P.8)

Hàng trăm năm trước, trên mảnh đất Cao nguyên đá Đồng Văn cằn cỗi, khô hạn nơi địa đầu Tổ quốc, đồng bào người Mông đã đến đây định cư và lập nghiệp. Cũng bằng đó thời gian, trong dân gian lưu truyền lời đồn đại về một sản vật thiên nhiên được người dân tộc Mông tôn thờ, đó chính là mật ong hoa bạc hà.

Theo văn hóa tín ngưỡng của người Mông, con người có 3 linh hồn ngự trị ở 3 nơi khác nhau trong cơ thể. Hồn thứ nhất ở đỉnh đầu. Trong đời sống hàng ngày, người Mông kiêng xoa đầu, nhất là đầu trẻ em, vì hồn trẻ em còn yếu, xoa đầu hồn sẽ bỏ đi, khiến đứa trẻ đau ốm. Hồn thứ hai ở vùng ngực. Người Mông cho rằng, hồn này ít bỏ đi lang thang, nhưng khi đã bỏ đi thì bệnh sẽ rất nặng, nhất là ở trẻ nhỏ, phụ nữ, vì thế họ thường đeo vòng cổ bảo vệ. Hồn thứ ba ở vùng rốn, cai quản thân thể và các bộ phận nội tạng. Khi ai đó mắc bệnh nặng, tức là một trong số các phần hồn này đã bỏ đi.May mắn thay, tổ tiên họ đã tìm ra phương thuốc, những người bệnh nặng khi được cho uống loại mật ong này thì hồi phục rất nhanh, tinh thần khỏe mạnh, về sau không còn ốm  đau gì nữa. Sự hiệu nghiệm ấy khiến họ tin rằng mật ong bạc hà chính là chất keo kết dính giữa thể xác và tâm hồn, giúp bảo vệ 3 linh hồn của con người. Khi nhà có ai đó ốm đau, bị thất kinh, sợ hãi, cần được gọi vía, uống mật ong sẽ kết dính giữa linh hồn và thể xác, đánh dấu sự bảo vệ của thần rừng.

Bạc hà thuộc loài cỏ dại, thân thảo, mọc tự nhiên trên nương rẫy, sinh trưởng, phát triển ở độ cao 1.000 – 1.500m và khó có khả năng gieo hạt. Hoa bạc hà có màu tím hồng, nở vào độ từ tháng 9 tới tháng 12 (Âm lịch). Mật ong hoa bạc hà được khai thác từ loài cây đặc trưng của vùng cao nguyên đá.

Khi hoa bạc hà nở, người nuôi bắt đầu di chuyển ong từ các huyện vùng thấp đến khu vực cao nguyên đá. Ong có thể bay đi lấy mật trong bán kính hàng chục km. 

Mỗi tổ ong hình chữ nhật đặt từ 4-5 chiếc khung sáp. Ong đi kiếm mật tùy thời tiết 10-12 ngày cho thu hoạch.

Khi đưa khai mật về người nuôi sẽ cắt bỏ phần đầu giếng mật để đưa vào lồng quay. Chất lượng của mật ong phụ thuộc vào chất lượng hoa bạc hà theo từng năm có nở rộ hay không, phụ thuộc vào khí hậu và cả kỹ năng quay mật,…

Mật ong hoa bạc hà chỉ có riêng ở vùng cao nguyên đá mà không nơi đâu có được, mật có màu vàng ánh xanh, hương thơm nhè nhẹ, vị ngọt thanh. Từ lâu, người dân truyền tụng những đặc tính của mật ong bạc hà như bồi bổ sức khỏe, chữa các bệnh đường hô hấp, tiêu hóa; đối với phụ nữ, mật ong bạc hà còn làm giảm nếp nhăn, làm mềm da, cho da dẻ hồng hào… Là thứ mật thơm ngon hơn tất thảy những thứ mật ong khác, có lẽ cũng chính vì vậy mà giá bán của mật ong bạc hà cũng cao hơn rất nhiều các loại mật ong khác. Hơn nữa, sản lượng mật ong bạc hà mỗi năm không nhiều, không bày bán ở chợ như những thứ khác nên khó tìm mua thứ đặc sản độc đáo này.

Mật ong bạc hà nguyên chất chứa đến 82% Carbohydrate. Loại mật ong này còn chứa rất nhiều vitamin và dưỡng chất như: vitamin: C, B2, B3, B5, B6, B9 và khoáng chất: Canxi, Sắt, Magie, Kẽm,… Đồng thời, có đặc tính chống oxi hóa, kháng khuẩn, chống viêm vượt trội.

Mật ong bạc hà Hà Giang  được phát triển tại 4 huyện Cao nguyên đá, gồm: Mèo Vạc, Đồng Văn, Yên Minh và Quản Bạ cũ với trên 43.700 đàn, gần 2.900 hộ nuôi ong, hơn 1.100 ha diện tích trồng cây Bạc Hà. Cùng với đó, tỉnh cũng có hàng chục doanh nghiệp, HTX sản xuất, chế biến mật ong. Sản phẩm mật ong bạc hà được đánh giá chất lượng sản phẩm tốt, có giá trị dinh dưỡng cao. Năm 2013, thương hiệu “Mật ong Bạc Hà” của Hà Giang đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp Chứng nhận Chỉ dẫn địa lý. Từ khi được cấp Chỉ dẫn địa lý, mật ong bạc hà của Hà Giang không ngừng được mở rộng vùng sản xuất, nâng cao giá trị cũng như tạo dựng được thương hiệu trên thị trường trong nước và quốc tế. 

Đến vùng cao nguyên đá, du khách sẽ được chiêm ngưỡng những rừng hoa bạc hà với sắc tím mộng mơ và vị ngọt ngào quyến luyến không thể quên của vị mật ong hoa bạc hà – Thứ tinh túy từ núi đá cùng những hạt sương mai trên vùng cao nguyên đá Tuyên Quang mới.