[VIETKINGS-TOPPLUS] Đầu Hẩu (Thành phố Hồ Chí Minh) – Hành trình tìm kiếm và đề cử TOP 100 quà tặng lưu niệm của 34 tỉnh, thành Việt Nam (P.91)

Với người Hoa Phúc Kiến, Hẩu không chỉ là một hình tượng trang trí. Đây là linh vật bảo hộ, biểu trưng cho sức mạnh, sự che chở và niềm tự hào về nguồn cội. Trong các dịp lễ lớn như Lễ rước cộ bà Thiên hậu Thánh mẫu hay lễ hội ông Bổn, múa Hẩu từ lâu đã trở thành nghi thức không thể thiếu. Hình ảnh Hẩu đi đầu đoàn rước, mở đường, xua đuổi điều dữ và mang lại bình an đã in sâu vào đời sống tín ngưỡng của cộng đồng. Chính vì thế, chiếc đầu Hẩu không đơn thuần là một sản phẩm thủ công, mà là phần “thần sắc” quyết định sự trang nghiêm của cả nghi lễ.

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, Hẩu mang dáng dấp của tứ linh, hội tụ nhiều yếu tố linh thiêng: đầu hổ biểu trưng cho uy lực, thân rắn mềm dẻo, chân nai thể hiện sự trường thọ, đuôi bò tượng trưng cho sức bền. Mỗi chi tiết đều hàm chứa ý nghĩa riêng, đòi hỏi người làm không chỉ khéo tay mà còn phải hiểu sâu về tín ngưỡng. Bởi vậy, nghề làm đầu Hẩu vốn đã khó, lại càng kén người theo.

Làm Hẩu thường chia làm hai phần, đầu Hẩu và đuôi Hẩu. Phần đầu Hẩu luôn là khâu kỳ công và khó làm nhất. Nguyên liệu cần có ban đầu của Hẩu là đất sét- cũng chính là nguyên liệu chính được dùng trong nghề gốm nổi tiếng xứ này. Quy trình làm Hẩu bắt đầu bằng việc nặn khuôn âm bản của đầu Hẩu hoàn toàn thủ công bằng tay, những đường nét gồ lên ở phần trán, phần lõm của mắt hay ở phần miệng, răng nanh phải đảm bảo đối xứng và đúng chi tiết. Sau khi nặn xong sẽ để khô đất lại mới bắt đầu tới bước tiếp theo. Nếu như theo phương pháp cách làm truyền thống khi xưa là bồi bằng giấy thì phải cần đến 12-15 lớp giấy tùy độ dày, và sẽ bồi liên tiếp lên khuôn đầu Hẩu. Còn với cách làm hiện tại, các nghệ nhân đã áp dụng đổ khuôn bằng silicon thay vì bồi giấy để tối ưu về thời gian cũng như độ bền của đầu Hẩu.

Làm Hẩu quan trọng và khó nhất là khâu làm đầu. Đầu Hẩu được tạo ra từ khuôn âm bản, nặn thủ công bằng đất sét. Bên cạnh đó, phương pháp đổ khuôn bằng silicon được áp dụng thay cho phương pháp truyền thống để tối ưu thời gian cũng như độ bền của đầu Hẩu.
 

Nghệ nhân gắn thêm vành bằng tre để tăng độ chắc chắn. 

Sau khi đã hoàn thành phần đầu Hẩu sẽ bắt đầu lên màu chi tiết bằng sơn cho Hẩu. Ở công đoạn trang trí, tùy theo mẫu mà nghệ nhân sẽ chọn vẽ tay hoặc dùng bút xịt sơn để tiết kiệm thời gian. Một nghệ nhân chia sẻ: "Xịt sơn thì màu lên "ảo" và nhanh hơn, ai thích truyền thống thì chị sẽ vẽ tay. Phải vẽ làm sao cho nó có hồn, nhìn con Hẩu nó phải dữ tại vì con này trấn trạch, xua đuổi tà khí".

Sau khi đã hoàn thành phần đầu Hẩu, nghệ nhân bắt đầu “thổi hồn” vào Hẩu bằng cách vẽ màu.
 

Công đoạn cuối cùng của đầu Hẩu chính là bờm Hẩu, thường được làm bằng dây len để bền và bắt mắt.

Nhiều gia đình tin rằng treo đầu Hẩu trong nhà mang lại cảm giác an tâm, như có một biểu tượng che chở vô hình. Với họ, đó không chỉ là vật trang trí, mà còn là sợi dây kết nối với truyền thống và ký ức văn hóa của cộng đồng Phúc Kiến nơi đất khách. Giữa phố thị không ngừng đổi thay, những chiếc đầu Hẩu ra đời từ đôi tay thủ công ấy không chỉ là sản phẩm văn hóa, mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của tín ngưỡng cộng đồng. Nghề làm đầu Hẩu không đơn thuần là kế sinh nhai, mà là hành trình giữ lại một phần ký ức, để linh vật của người Hoa Phúc Kiến vẫn hiện diện, trang nghiêm và sống động trong đời sống hôm nay.