[WOWTIMES - VIETKINGS] Cao nguyên đá Đồng Văn tại Tuyên Quang: “Thiên đường xám” giữa miền sơn cước - Top các di sản tiêu biểu tại 34 tỉnh, thành Việt Nam (P.01)

 

 

Nằm ở độ cao trung bình từ 1000 – 1600m so với mực nước biển, công viên địa chất này có tổng diện tích tự nhiên là 2.356km2, với trên 70% diện tích đá vôi lộ diện. Vùng đất này là sự kết hợp ngoạn mục và độc đáo giữa những đỉnh núi cao vun vút và hẻm vực sâu thăm thẳm tại phần kéo dài của dãy núi phía Đông rặng Himalaya, với đỉnh cao nhất – Mạc Vạc (1.971m) và hẻm sâu nhất – Tu Sản, cũng là hẻm vực sâu nhất của Đông Nam Á, với chiều sâu vách đá lên tới hơn 700m.

 

 

 

Có niên đại từ kỷ Cambrian (khoảng 550 triệu năm trước), đến nay, cao nguyên đá Đồng Văn đã trải qua 7 thời kỳ địa chất khác nhau. Nơi đây còn lưu giữ những dấu vết trong các di chỉ cổ sinh vật học, địa tầng, địa mạo, kiến tạo, karst, hang động và đứt gãy quan trọng.

Bãi đá mặt trăng - mẫu địa hình karst, Sà Phìn, Đồng Văn
 

Những "vết tích" này còn phản ánh hai trong số năm sự kiện lớn trong lịch sử sinh giới của Trái đất là những ranh giới tuyệt chủng sinh giới hàng loạt. Cụ thể là Biến cố sinh học Devon muộn xảy ra ở ranh giới Frasnian-Famennian, khoảng 364 triệu năm trước, làm cho 19% số họ và 50% số giống cổ sinh bị tuyệt diệt và Biến cố sinh học Permi-Trias xảy ra cách đây 251 triệu năm trước, là sự kiện lớn nhất trong 5 biến cố của sinh giới, làm tuyệt diệt khoảng 90% số giống và loài sinh vật biển.

Không chỉ đa dạng về cổ sinh vật, cao nguyên đá Đồng Văn còn có hai khu bảo tồn thiên nhiên là Khu bảo tồn thiên nhiên Du Già và Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Khau Ca. Hai khu bảo tồn này phong phú về các loài động, thực vật như cây lá kim, sơn dương phương Nam (một loài dê núi đơn độc) và nhiều loài chim bản địa. Nơi này có hệ động thực vật rất phong phú, bao gồm 289 loài thực vật bậc cao, thuộc 83 họ; hệ động vật trên núi đá vôi với 171 loài trong 73 họ và 24 bộ. Có 27 loài gồm 17 loài thú, 2 loài chim và 8 loài bò sát là những động vật quý hiếm được ghi trong Sách đỏ Việt Nam.

Voọc mũi hếch là một trong những loài linh trưởng quý hiếm nhất trên thế giới và hiện còn khoảng 200 cá thể, chủ yếu sinh sống ở vùng rừng núi Hà Giang

Cao nguyên đá Đồng Văn là nơi sinh sống của hơn 250.000 người dân thuộc 17 dân tộc anh em Mông, Na Chí, Pu Péo, Lô Lô, Nùng, Hoa, Giấy… của dải đất Việt. Mỗi dân tộc có một nét sinh hoạt và tập tục lễ hội riêng tạo nên di sản văn hóa độc đáo và phong phú của khu vực này với những “Chợ tình Khau Vai”, Lễ hội “Gầu Tào” của người Mông, Lễ hội “Cúng thần rừng” của người Pu Péo, Lễ ấp sắc của người Dao...

 

 

 

Một trong những địa điểm nổi bật nhất của Cao nguyên đá Đồng Văn là Phố cổ Đồng Văn.  Khu phố cổ được hình thành từ đầu thế kỷ 20, ban sơ chỉ có vài gia đình người Mông, người Tày và người Hoa sinh sống, dần dần có thêm nhiều cư dân địa phương khác tìm đến. Vào năm 1887 - 1907 thực dân Pháp mở rộng phạm vi chiếm đóng đến các vùng biên giới Việt-Trung. Do Đồng Văn có vị trí chiến lược quan trọng thực dân Pháp đã cho xây dựng các hệ thống đồn bốt kiên cố suốt dọc biên giới Việt - Trung như đồn Đồng văn (nơi xây dựng trụ sở huyện uỷ - HĐND - UBND huyện Đồng văn ngày nay) và lô cốt đồn cao Đồng văn được xây dựng trên đỉnh núi đá dựng đứng cao trên 100m với nhiều thang, bậc, hầm ngầm chi chít các lỗ châu mai. 

 

 

 

 

 

 

Theo đánh giá của Hội đồng tư vấn Mạng lưới Công viên Địa chất toàn cầu GGN, cao nguyên đá Đồng Văn là một trong những vùng đá vôi đặc biệt, chứa đựng những dấu ấn tiêu biểu về lịch sử phát triển vỏ Trái đất, những hiện tượng tự nhiên, cảnh quan đặc sắc về thẩm mỹ, tính đa dạng sinh học cao và truyền thống văn hóa lâu đời của cộng đồng cư dân bản địa. 

 

 

 

 

Năm 2010, cao nguyên này đã được Hội đồng tư vấn Mạng lưới Công viên Địa chất toàn cầu chính thức công nhận là Công viên địa chất toàn cầu. Năm 2025, Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn được vinh danh là "Điểm đến văn hóa hàng đầu thế giới 2025".

Vẻ đẹp hoang sơ, kỳ vĩ của Cao nguyên đá Đồng Văn chính là báu vật vô giá mà thiên nhiên đã ban tặng cho vùng đất Hà Giang (nay là Tuyên Quang). Đến với mảnh đất này, du khách không chỉ để chiêm ngưỡng kỳ quan của tạo hóa, mà còn để học cách yêu thương và trân trọng sự kiên cường của con người giữa đại ngàn.

-------------------------------------------------------------------

TỔ CHỨC KỶ LỤC VIỆT NAM (VIETKINGS)