16 NĂM GẮN BÓ VỚI CHỦ ĐỀ BIỂN ĐẢO QUÊ HƯƠNG ...
Trong hành trình sáng tác của mình, biển đảo Việt Nam là một trong những chủ đề được Nghệ sĩ Nhiếp ảnh, Kỷ lục gia Nguyễn Á dành nhiều thời gian, tâm huyết và sự gắn bó sâu sắc. Qua 16 năm thực hiện các dự án nhiếp ảnh, ông đã cho ra mắt nhiều ấn phẩm và triển lãm chuyên đề, ghi lại vẻ đẹp thiên nhiên, đời sống con người nơi biển đảo, những câu chuyện về tình yêu quê hương, đất nước và ý thức gìn giữ chủ quyền biển đảo Việt Nam. Những tác phẩm ấy không chỉ thể hiện tình cảm của người nghệ sĩ mà còn góp phần lưu giữ, lan tỏa những hình ảnh chân thực, giàu cảm xúc về biển đảo quê hương đến công chúng.
Sau những chuyến đi thực tế đến nhiều vùng biển đảo, Nguyễn Á đã dành nhiều công sức hệ thống hóa tư liệu thành những ấn phẩm ảnh có quy mô lớn, đồng thời đưa các tác phẩm đến gần hơn với công chúng thông qua những triển lãm chuyên đề. Mỗi cuốn sách, mỗi cuộc triển lãm là một lát cắt về biển đảo Việt Nam, góp phần kể lại những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, con người và tình yêu quê hương bằng ngôn ngữ nhiếp ảnh. Tiêu biểu, cuốn sách ảnh “Hoàng Sa - Trường Sa, Biển đảo Việt Nam” do Nhà Xuất bản Hồng Đức phát hành năm 2014 gồm 383 trang với 1.423 hình ảnh, giới thiệu những giá trị lịch sử, văn hóa và pháp lý gắn với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa; đồng thời khắc họa cuộc sống, sinh hoạt và những đóng góp thầm lặng của quân dân nơi đầu sóng ngọn gió. Ấn phẩm được ra mắt cùng triển lãm ảnh tại Nhà Văn hóa Thanh Niên TP. Hồ Chí Minh vào tháng 8/2014, mở đầu cho một hành trình dài của Nguyễn Á trong việc dùng nhiếp ảnh để kể những câu chuyện về biển đảo quê hương.
Ấn phẩm “Hoàng Sa - Trường Sa, Biển đảo Việt Nam” được ra mắt vào năm 2014 (Ảnh: Sưu Tầm)
Từ Hoàng Sa, Trường Sa, nhiếp ảnh gia Nguyễn Á tiếp tục dành nhiều năm khảo sát, sáng tác và ghi lại những nét đặc trưng về thiên nhiên, văn hóa và đời sống của huyện đảo Lý Sơn. Tác phẩm “Lý Sơn hôm nay” - xuất bản năm 2019, là kết quả của 5 năm thực hiện, với khoảng 400–500 hình ảnh, phản ánh sinh động vẻ đẹp thiên nhiên, những giá trị văn hóa, lễ hội truyền thống, đời sống của ngư dân cũng như diện mạo đổi thay và quá trình phát triển của huyện đảo. Không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận những giá trị hiện hữu của Lý Sơn, tác phẩm còn thể hiện tinh thần bám biển, tình yêu quê hương và ý thức gìn giữ chủ quyền biển đảo Việt Nam, đặc biệt là chủ quyền đối với Hoàng Sa – Trường Sa. Cuốn sách được giới thiệucùng triển lãm ảnh“Lý Sơn hôm nay” tại Nhà Văn hóa Thanh niên TP. Hồ Chí Minh, tiếp tục đưa những câu chuyện về biển đảo đến gần hơn với công chúng thông qua ngôn ngữ nhiếp ảnh.
Ấn phẩm “Lý Sơn hôm nay” được NAG, KLG Nguyễn Á giới thiệu vào năm 2019 (Ảnh: Sưu Tầm)
Ở một góc nhìn rộng hơn, Nguyễn Á tiếp tục đưa ống kính theo những hành trình kết nối đất liền với biển đảo, ghi lại những cuộc gặp gỡ, sẻ chia giữa hậu phương và những người đang ngày đêm công tác, sinh sống nơi đầu sóng ngọn gió. Ấn phẩm “Hải trình yêu thương từ Thành phố mang tên Bác”, xuất bản năm 2023, gồm 240 trang với 230 hình ảnh, là kết quả ghi nhận hành trình gần 1.000 hải lý của đoàn công tác Quân chủng Hải quân và đoàn đại biểu TP. Hồ Chí Minh đến thăm, động viên cán bộ, chiến sĩ và nhân dân trên vùng biển, đảo Tây Nam cùng nhà giàn DKI/10. Qua từng khuôn hình, tác phẩm khắc họa những khoảnh khắc chân thực về cuộc sống, công việc và tình cảm quân dân nơi biển đảo, đồng thời thể hiện tình cảm của đất liền dành cho biển đảo quê hương. Ấn phẩm được ra mắt trong triển lãm ảnh cùng tên tại Nhà Văn hóa Thanh niên TP. Hồ Chí Minh vào tháng 12/2023, tiếp nối hành trình bền bỉ của Nguyễn Á trong việc ghi lại và lan tỏa những câu chuyện về biển đảo Việt Nam.
Ấn phẩm "Hải trình yêu thương từ Thành phố mang tên Bác" và sự kiện ra mắt vào năm 2023 của NAG, KLG Nguyễn Á (Ảnh: Sưu Tầm)
Tiếp nối ba tác phẩm trước, Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Nguyễn Á tiếp tục nối dài hành trình sáng tác với “Chuyện về Biển đảo quê hương” – tác phẩm mới nhất trong chuỗi dự án nhiếp ảnh về biển đảo Việt Nam. Qua những khuôn hình được ghi nhận tại năm Vùng Hải quân, trải dài từ Đông Bắc đến Tây Nam, tác phẩm phác họa một cách đa chiều diện mạo biển đảo hôm nay. Không chỉ ghi lại vẻ đẹp thiên nhiên và những dấu ấn về chủ quyền biển đảo, “Chuyện về Biển đảo quê hương” còn khắc họa hình ảnh người lính, ngư dân cùng các hoạt động kinh tế, văn hóa, du lịch, bảo vệ môi trường và những khoảnh khắc gắn kết quân dân trên các vùng biển, đảo. Qua đó, tác phẩm làm nổi bật mối quan hệ gắn bó giữa bảo vệ chủ quyền biển đảo với phát triển kinh tế, văn hóa và xây dựng đất nước, đồng thời lan tỏa tình yêu quê hương, biển đảo đến đông đảo công chúng.
"Chuyện về Biển đảo quê hương", ấn phẩm mới nhất về chủ đề chủ quyền biển đảo của NAG,KLG Nguyễn Á (Ảnh: Sưu Tầm)
Hình ảnh người lính Hải quân được đan xen với ngư dân vươn khơi, hoạt động bảo vệ môi trường biển, các công trình dầu khí ngoài khơi, đô thị và du lịch biển, những sinh hoạt văn hóa cùng tình quân dân trên các đảo được khắc họa rõ nét trong "Chuyện về Biển đảo quê hương" (Ảnh: Sưu Tầm)
...VÀ ĐỒNG HÀNH CÙNG CÁC DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ VIỆT NAM ĐƯỢC UNESCO VINH DANH
Bên cạnh chủ đề biển đảo, Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Nguyễn Á còn dành một phần quan trọng trong hành trình sáng tác để tìm hiểu, ghi lại và giới thiệu những di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam được UNESCO vinh danh. Với các cuốn sách ảnh thuộc nhóm chủ đề này, ông tiếp cận nhiều loại hình và thực hành văn hóa tiêu biểu, từng bước xây dựng một hệ thống tư liệu bằng hình ảnh, góp phần phản ánh sự đa dạng, phong phú và giàu bản sắc của văn hóa Việt Nam.
Mở đầu cho hành trình ấy là “Đờn ca Tài tử - Lời tự tình của dân tộc, quê hương”. Trong hơn 2 năm, Nguyễn Á đã thực hiện bộ ảnh tại 21 tỉnh, thành phố phía Nam, ghi lại những sinh hoạt, không gian biểu diễn và hoạt động gìn giữ, truyền dạy Đờn ca tài tử của các nghệ nhân, soạn giả, nhà giáo, nghệ sĩ biểu diễn cùng nhiều thế hệ người thực hành. Xuất bản năm 2015, cuốn sách gồm khoảng 1.207 hình ảnh, đồng thời được giới thiệu đến công chúng qua triển lãm ảnh cùng tên tại Nhà Văn hóa Thanh niên TP. Hồ Chí Minh, góp phần lan tỏa giá trị của loại hình nghệ thuật truyền thống đã được UNESCO ghi danh.
Là cuốn sách ảnh thứ 5 và là triển lãm lần 6 kể từ triển lãm đầu tiên vào năm 2008, "Đờn ca tài tử - Lời tự tình với dân tộc, quê hương" của Nguyễn Á khiến người xem đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác (Ảnh: Sưu Tầm)
Tiếp nối mạch sáng tác, năm 2016, nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Á thực hiện cuốn sách ảnh “11 Di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam được UNESCO vinh danh”, gồm 609 hình ảnh, giới thiệu 11 loại hình di sản tiêu biểu như Nhã nhạc cung đình Huế, Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, Dân ca Quan họ Bắc Ninh, Ca trù, Hội Gióng, Hát Xoan Phú Thọ, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Đờn ca tài tử Nam Bộ, Dân ca Ví – Giặm Nghệ Tĩnh, Nghi lễ và trò chơi Kéo co và Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt.
Để thực hiện bộ ảnh, Nguyễn Á đã thực hiện hành trình từ Nam ra Bắc, trực tiếp tìm đến những không gian văn hóa, gặp gỡ nghệ nhân, người thực hành và ghi lại các hoạt động thực hành, truyền dạy, gìn giữ di sản. Không chỉ mang giá trị tư liệu, những hình ảnh trong tác phẩm còn góp phần khắc họa sức sống của các di sản trong đời sống đương đại, qua đó đưa những giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với công chúng. Tác phẩm được giới thiệu thông qua các triển lãm tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, tiếp tục mở rộng hành trình lan tỏa vẻ đẹp văn hóa Việt Nam bằng nhiếp ảnh.
Hình ảnh về các di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam trong tập sách ảnh "11 Di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam được UNESCO vinh danh" và các sự kiện giới thiệu ấn phẩm của tác giả (Ảnh: Sưu Tầm)
Ở một hướng tiếp cận sâu hơn về đời sống tín ngưỡng, nhiếp ảnh gia Nguyễn Á ra mắt ấn phẩm “Hầu đồng Việt Nam” vào năm 2017, gồm hơn 680 hình ảnh, ghi lại những hoạt động thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt cùng chân dung hơn 100 nghệ nhân, người thực hành. Các tác phẩm được thực hiện qua quá trình quan sát, tìm hiểu và trải nghiệm tại nhiều địa phương, qua đó khắc họa sinh động không gian văn hóa, nghi lễ, nghệ thuật trình diễn và đời sống tinh thần gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu. Tác phẩm góp phần giới thiệu những giá trị đặc sắc của di sản đã được UNESCO ghi danh, đồng thời được giới thiệu đến công chúng thông qua triển lãm ảnh, góp phần lan tỏa vẻ đẹp, bản sắc văn hóa và những giá trị tinh thần của Tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam.
Nghi thức thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt được khắc họa rõ nét trong ấn phẩm "Hầu đồng Việt Nam" của NAG Nguyễn Á (Ảnh: Sưu Tầm)
Trong năm 2026, Nguyễn Á tiếp tục trở lại với đề tài di sản văn hóa qua cuốn sách ảnh “Những di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO vinh danh” – tác phẩm thứ hai dành riêng cho hệ thống di sản này, tiếp nối cuốn sách giới thiệu 11 di sản được ông thực hiện cách đây 10 năm. Với 6 di sản gồm Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ, Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam, Nghệ thuật làm gốm của người Chăm, Nghệ thuật Xòe Thái, Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam và Nghệ thuật Bài Chòi Trung Bộ, tác phẩm mở rộng góc nhìn đến nhiều không gian văn hóa, lễ hội, cộng đồng và những người đang trực tiếp thực hành, gìn giữ di sản. Đáng chú ý, cuốn sách cập nhật những di sản được UNESCO ghi danh trong những năm gần đây, đồng thời đặt con người – chủ thể của di sản vào vị trí trung tâm, từ các nghệ nhân, người thực hành đến thế hệ kế tục và những người trẻ đang tham gia gìn giữ, tiếp nối và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống. Qua đó, Nguyễn Á không chỉ góp phần lưu giữ những giá trị di sản bằng hình ảnh mà còn hướng đến khơi dậy niềm tự hào, ý thức bảo tồn và sức sống của di sản trong đời sống đương đại.
Tiếp nối hành trình, năm 2026, Nguyễn Á xây dựng cuốn sách “Những di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO vinh danh”, mở rộng mạch tư liệu về hệ thống di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam (Ảnh: Sưu Tầm)
Tác phẩm tiếp tục làm giàu hệ thống tư liệu hình ảnh về di sản của Nguyễn Á, với những góc tiếp cận mới về các loại hình văn hóa, nghệ nhân và cộng đồng thực hành (Ảnh: Sưu Tầm)
Có thể thấy với 08 cuốn sách ảnh cùng 08 triển lãm chuyên đề, Nguyễn Á đã tạo nên một hệ thống tư liệu nhiếp ảnh có giá trị về chủ quyền biển đảo và di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam. Các tác phẩm không chỉ lưu giữ hình ảnh về con người, đời sống, văn hóa và những giá trị lịch sử mà còn góp phần đưa các câu chuyện về biển đảo, di sản đến gần hơn với công chúng. Qua đó, hành trình 15 năm của Nguyễn Á góp phần bảo tồn tư liệu, lan tỏa giá trị văn hóa, khơi dậy niềm tự hào và ý thức gìn giữ những giá trị Việt Nam cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
ĐÓN NHẬN BẰNG TÔN VINH GIÁ TRỊ NỘI DUNG KỶ LỤC VIỆT NAM
Nhằm ghi nhận những cống hiến không biết mệt mỏi trong hành trình gắn bó và sáng tác về chủ quyền biển đảo cùng các di sản văn hóa phi vật thể của Nghệ sĩ Nhiếp ảnh, Kỷ lục gia Nguyễn Á, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) đã chính thức trao bằng Tôn vinh Giá trị nội dung Kỷ lục đến ôngvới nội dung:Nghệ sĩ nhiếp ảnh thực hiện xuất bản hệ thống sách ảnh kết hợp tổ chức triển lãm ảnh chuyên đề với quy mô lớn về 17 Di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam được UNESCO vinh danh và chủ đề Biển Đảo Việt Nam (Thực hiện trong thời gian 16 năm, với 08 tác phẩm sách ảnh cùng 08 triển lãm ảnh).
Kỷ lục được trao tặng tại sự kiện giới thiệu hai ấn phẩm sách ảnh"Chuyện về Biển đảo Quê hương" và "Những di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO vinh danh"được tổ chức tại Nhà Văn Hóa Thanh Niên (Phường Sài Gòn, TP. HCM) vào sáng ngày 15/08/2026. Đây cũng là lần thứ ba Nhiếp ảnh gia, KLG Nguyễn Á đón nhận bằng Tôn vinh Giá trị nội dung Kỷ lục sau hai lần được Vietkings ghi nhận cho hành trình sáng tác ảnh với chủ đề cuộc chiến chống dịch Covid-19 và các kỳ Đại lễ A50, A70, A80 của đất nước.
Sự kiện giới thiệu và triển lãm hai ấn phẩm sách ảnh "Chuyện về Biển đảo Quê hương" và "Những di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO vinh danh" vào sáng ngày 15/08 tại Nhà Văn Hóa Thanh Niên (TPHCM) (Ảnh: Vietkings)
Triển lãm đã thu hút được sự quan tâm lớn từ cộng đồng (Ảnh: Vietkings)
Về phía Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (Vietkings) ghi nhận sự tham dự của ông Trần Hoàng - Chủ tịch Hiệp hội Markerting Việt Nam, Thường trực Hội đồng Xác lập Tổ chức Kỷ lục Việt Nam - Uỷ viên Hội đồng xác lập và bà Võ Lưu Lan Uyên - Phó tổng thư ký Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (Ảnh: Vietkings)
Nghệ sĩ Nhiếp ảnh, Kỷ lục gia Nguyễn Á, tác giả của hai ấn phẩm tại sự kiện (Ảnh: Vietkings)
Các đại biểu và khách mời tại Lễ khai mạc sự kiện giới thiệu sách và triển lãm ngày 15/08 (Ảnh: Vietkings)
Lễ khai mạc còn có sự hiện diện của những khách mời đặc biệt là các nghệ nhân, chuyên gia, những người lính Hải Quân, cựu tù Côn Đảo..... Họ chính là những nhân vật đã từng xuất hiện trong các tác phẩm của Nghệ sĩ Nhiếp ảnh, Kỷ lục gia Nguyễn Á (Ảnh: Vietkings)
Bà Võ Lưu Lan Uyên - Phó tổng thư ký Tổ chức Kỷ lục Việt Nam đại diện công bố quyết định xác lập Kỷ lục Việt Nam (Ảnh: Vietkings)
Nghệ sĩ Nhiếp ảnh, Kỷ lục gia Nguyễn Á đón nhận bằng Tôn vinh Giá trị Nội dung Kỷ lục Việt Nam từ Tổ chức Kỷ lục Việt Nam - VietKings (Ảnh: Vietkings)
Các đại biểu và khách mời chụp hình lưu niệm vớiNghệ sĩ Nhiếp ảnh, Kỷ lục gia Nguyễn Á vào cuối lễ khai mạc (Ảnh: Vietkings)
Sau 16 năm bền bỉ, 08 ấn phẩm sách ảnh cùng 08 triển lãm đã tạo nên dấu ấn riêng của Nghệ sĩ nhiếp ảnh, Kỷ lục gia Nguyễn Á trong hành trình lưu giữ và lan tỏa những giá trị về chủ quyền biển đảo và di sản văn hóa Việt Nam. Sự ghi nhận lần này không chỉ tôn vinh thành tựu nhiếp ảnh, mà còn khẳng định giá trị của những tư liệu góp phần bảo tồn, giáo dục và quảng bá hình ảnh Việt Nam đến cộng đồng.