100 món muối - Giữ hồn di sản Văn hóa Việt: Dấu ấn Kỷ lục từ thức 'vàng trắng' của biển qua đôi tay hai mẹ con Nghệ nhân ẩm thực Huế

Việt Nam là đất nước có hơn 3.260km đường biển trải dài từ Bắc vào Nam, khí hậu nhiệt có độ ẩm thấp và nền nhiệt cao, rất thuận lợi cho hoạt động sản xuất muối. Không phô trương nhưng không thể thiếu, muối hiện diện ở hầu khắp các món ăn và cách chế biến của người Việt.

Hạt muối kết tinh từ biển cả và nắng gió, âm thầm hiện diện, góp phần tạo nên bản sắc đậm đà của ẩm thực Việt Nam.

Chính nhờ muối mà người Việt xưa có thể bảo quản thực phẩm, tích trữ để dùng quanh năm. Đặc biệt, không chỉ đóng vai trò như gia vị, muối còn là chất xúc tác biến hóa nguyên liệu - muối thủy sản thành mắm, ủ rau thành dưa cải,… Người Việt còn xem muối như biểu tượng của sự gắn kết và thủy chung, thể hiện qua những câu nói dân gian giản dị mà sâu sắc. Chính vì vậy, muối không chỉ góp phần làm nên sự tinh tế trong ẩm thực, mà còn mang theo chiều sâu văn hóa trong mỗi bữa ăn gia đình Việt.

Từ gia vị giản dị, muối trở thành “chìa khóa” bảo quản và biến hóa nguyên liệu

Nhắc đến tinh hoa muối Việt, không thể nào bỏ qua cơm muối Huế. Cũng chỉ gồm nguyên liệu là cơm với muối, nhưng bữa cơm muối Huế luôn được xếp vào hàng cực phẩm cao sang, xưa kia chuyên dùng phục vụ cho các bậc vương tôn quý tộc. Một bữa cơm vương giả có đến khoảng 22-27 loại muối khác nhau cùng được bày lên mâm, bữa ăn thường ngày cũng cần đến 9 thức muối với số 9 mang ý nghĩa trùng cửu, tròn đầy.

Nhân dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II phối hợp cùng Trung tâm UNESCO Văn hóa Ẩm thực Việt Nam (chi nhánh phía Nam) tổ chức chương trình “Cơm muối & áo dài Việt”, với mong muốn hướng về cội nguồn, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời thể hiện lòng tri ân sâu sắc đối với các Vua Hùng – những người đã có công dựng nước và giữ nước.

 

 

Trong đó, điểm nhấn đặc biệt chính là sự kiện chế biến và quảng diễn các món Muối đặc sắc, được sáng tạo và trình bày công phu, mang đậm dấu ấn văn hóa ẩm thực Việt Nam do hai mẹ con Nghệ nhân văn hóa ẩm thực Hồ Đắc Thiếu Anh và Nguyễn Hồ Tiếu Anh cùng thực hiện. Với sự am hiểu sâu sắc và tâm huyết trong việc gìn giữ, lan tỏa các giá trị truyền thống, các nghệ nhân đã mang đến những sáng tạo độc đáo, góp phần nâng tầm hạt muối mộc mạc trở thành những tác phẩm giàu giá trị văn hóa và thẩm mỹ.

100 món muối được công diễn tại sự kiện, trưng bày trên mô hình bản đồ Việt Nam dài 5 mét (Ảnh: VietKings)

Từ nguyên liệu quen thuộc là hạt muối, các nghệ nhân đã thổi vào đó những giá trị nghệ thuật, tạo nên những sản phẩm không chỉ mang tính ẩm thực mà còn giàu ý nghĩa văn hóa (Ảnh: VietKings)

Đại diện Ban lãnh đạo VietKings theo dõi quá trình công diễn các món Muối

Nghệ nhân Văn hóa Ẩm thực Hồ Đắc Thiếu Anh chia sẻ: "Trong từng hạt muối nhỏ bé, tôi cảm nhận được ký ức của bao thế hệ đi trước, những con người đã chắt chiu từ biển cả, từ nắng gió để tạo nên vị mặn của đời. Mỗi món muối làm ra không chỉ để ăn mà là để nhớ về cội nguồn, nhớ về những giá trị truyền thống đã và đang được gìn giữ qua từng bữa cơm gia đình. Với tôi, muối không còn là một gia vị đơn thuần, mà trở thành sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại không chỉ là hương vị mà còn là văn hoá và ký ức, lòng biết ơn như một lời tri ân đất trời đã ban tặng cho con người vị mặn nghĩa tình."

Các món muối công diễn tại sự kiện được chia thành 08 nhóm chính:

- Muối gia vị: Muối tiêu sọ, muối ớt xanh, muối sả, muối kim sa, muối gừng ngũ vị , muối lá thơm, muối đại hồi, muối càri, muối hạt ngò…

- Muối chấm: Muối chẩm chéo khô, muối kiến vàng, muối tiêu xanh rau răm, muối ớt trần bì, muối kim sa trần bì…

- Muối thực dưỡng: Muối phù chúc, muối đậu khuôn, muối nấm dưỡng sinh, muối gạo rong biển, muối gạo sen, muối iot hạnh nhân, muối đậu cam thảo, muối tuyết diêm…

- Muối thịt: Muối thăn ngũ vị, muối gà bông, muối gà lá chanh, muối bò ruốc sả…

- Muối hải sản: Muối cá quả, muối cá thu cay, muối cá cơm sữa, muối tép bạch kim, muối khuyết…

- Muối hoa quả: Chanh muối, tắc cam thảo muối, mơ muối xí muội, sấu muối, sấu cam thảo muối…

- Dưa muối: Cải bẹ xanh muối, dưa gang muối, dưa hường muối, củ hành nén muối, củ cải muối, dưa môn muối…

- Mắm muối: Mắm nêm, mắm cà, mắm lóc, mắm sủ, mắm rò, mắm thính, mắm sặc…

Từng món muối được chế biến công phu, thể hiện sự đa dạng và phong phú trong cách người Việt biến tấu từ một nguyên liệu tưởng chừng giản dị.

Mỗi món muối là một biến tấu riêng biệt, kết hợp hài hòa giữa nguyên liệu và gia vị, thuận theo triết lý ngũ hành, tạo ra sự cân bằng âm - dương, không chỉ ngon mà còn tốt cho sức khỏe

Những sắc thái khác nhau của muối – từ cay, mặn, chua đến thơm – góp phần tôn vinh sự phong phú trong văn hóa ẩm thực truyền thống. Không chỉ là gia vị, các món muối còn là minh chứng cho khả năng sáng tạo không giới hạn của ẩm thực Việt Nam.

Sau quá trình thẩm định trực tiếp tại sự kiện, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) ghi nhận có 100 món muối được chế biến và công diễn tại sự kiện, giúp Nghệ nhân Văn hóa Ẩm thực Hồ Đắc Thiếu Anh và Nghệ nhân Văn hóa Ẩm thực Nguyễn Hồ Tiếu Anh thành công xác lập Kỷ lục: 100 món muối - Giữ hồn di sản văn hóa Việt: Sự kiện chế biến và công diễn các món Muối với số lượng nhiều nhất, góp phần bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa ẩm thực Việt Nam. 

Buổi lễ trao Kỷ lục diễn ra vào sáng cùng ngày tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (2 Ter Lê Duẩn, phường Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh). Tham dự sự kiện, về phía Ban lãnh đạo Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) có sự hiện diện của TS.LS Nguyễn Văn Viễn: Viện trưởng Viện Sở hữu Trí Tuệ Việt Nam, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Kỷ lục gia Việt Nam; ông Trần Hoàng - Chủ tịch HH Marketing Việt Nam, Thường trực Hội đồng Xác lập Tổ chức Kỷ lục Việt Nam; Bà Nguyễn Thị Quỳnh Ngọc - Tổng thư ký Hội đồng Xác lập Tổ chức Kỷ lục Việt Nam, Phó Viện trưởng Viện Kỷ lục Việt Nam và bà Võ Lưu Lan Uyên - Phó Tổng thư ký Tổ chức Kỷ lục Việt Nam. 
 

Ban lãnh đạo Tổ chức Kỷ lục Việt Nam cùng hai nghệ nhân tại sự kiện (Ảnh: VietKings)

Bà Võ Lưu Lan Uyên đại diện công bố Quyết định xác lập Kỷ lục Việt Nam (Ảnh: VietKings)

Nghệ nhân Văn hóa Ẩm thực Hồ Đắc Thiếu Anh và Nghệ nhân Văn hóa Ẩm thực Nguyễn Hồ Tiếu Anh đón nhận Kỷ lục Việt Nam (Ảnh: VietKings)

Bà Nguyễn Thị Quỳnh Ngọc trao các Chứng nhận đồng hành đến Trung tâm UNESCO Văn hóa Ẩm thực Việt Nam và CLB Truyền thông Kết nối Yêu thương vì đã góp phần hỗ trợ tổ chức và thực hiện thành công sự kiện xác lập Kỷ lục Việt Nam. (Ảnh: VietKings)

"Sự kiện kết hợp giữa 'Cơm muối và áo dài' hôm nay chính là lời khẳng định: Văn hóa không ở đâu xa, văn hóa nằm trong hạt muối ta ăn và tà áo ta mặc hằng ngày. Tâm nguyện lớn nhất của tôi là bảo tồn, lưu giữ và truyền ngọn lửa yêu di sản này đến thế hệ mai sau." - Nghệ nhân Văn hóa Ẩm thực Hồ Đắc Thiếu Anh phát biểu tại sự kiện (Ảnh: VietKings)

 

 

Các khách mời hào hứng thưởng thức 100 món muối (Ảnh: VietKings) 

Chia sẻ về Kỷ lục Việt Nam vừa được xác lập, hai nghệ nhân chia sẻ: "Không dừng lại ở ý nghĩa gắn kết, thông qua 100 món muối, chúng tôi muốn tôn vinh bản sắc Việt Nam. Từ một nguyên liệu giản dị, chúng tôi đã nỗ lực sáng tạo để biến muối thành 'linh hồn' của món ăn, mỗi món muối là một câu chuyện văn hoá riêng. Hy vọng rằng 100 món muối sẽ là 100 sắc màu văn hoá, 100 thông điệp gửi đến thế hệ mai sau. Những món muối ấy giống như một 'bảo tàng sống', lưu giữ tinh hoa ẩm thực Việt Nam đồng thời kết nối truyền thống với hiện đại có thể trở thành biểu tượng của sự gắn kết tình người mang đậm bản sắc dân tộc Việt. Qua đó, chúng ta sẽ hiểu hơn về con người Việt Nam luôn chân thành, sâu sắc giàu tình nghĩa thủy chung với cội nguồn."

Trước đó, Nghệ nhân Văn hóa Ẩm thực - Nhà thơ Hồ Đắc Thiếu Anh từng được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam trao bằng Tôn vinh giá trị nội dung Kỷ lục: Nhà thơ, Nghệ nhân Văn hóa Ẩm thực Việt Nam có nhiều đóng góp vào công cuộc gìn giữ, nâng tầm và phát triển nền Văn hóa Ẩm thực Việt Nam, cùng gần 70 bài thơ được các nhạc sĩ phổ thành ca khúc vào năm 2021. Còn "truyền nhân" của bà - Nghệ nhân Văn hóa Ẩm thực, Thạc sĩ, giảng viên Nguyễn Hồ Tiếu Anh từng được ghi nhận Kỷ lục Việt Nam với công trình Mô hình bản đồ Việt Nam được ghép từ bánh đậu xanh tạo hình trái cây bốn mùa nhiều nhất, nhằm góp phần giới thiệu và quảng bá các món bánh truyền thống làm từ nông sản Việt vào năm 2025.

 

 

Sự kiện công diễn và xác lập Kỷ lục Việt Nam 100 món Muối - Giữ hồn Di sản văn hóa Việt không chỉ là một hoạt động văn hóa giàu ý nghĩa nhân dịp Giỗ Tổ Hùng Vương năm 2026, mà còn mở ra một góc nhìn mới về giá trị của hạt muối trong đời sống người Việt. Từ nguyên liệu giản dị, qua bàn tay sáng tạo và tâm huyết của Nghệ nhân Văn hóa Ẩm thực Hồ Đắc Thiếu Anh và Nghệ nhân Văn hóa Ẩm thực, Thạc sĩ Nguyễn Hồ Tiếu Anh, muối đã được nâng tầm trở thành biểu tượng kết nối giữa ẩm thực và văn hóa; giữa truyền thống và sáng tạo đương đại.

Kỷ lục không chỉ ghi nhận một thành tựu ấn tượng về số lượng, mà còn là minh chứng cho hành trình bền bỉ trong việc gìn giữ và lan tỏa tinh hoa ẩm thực Việt, góp phần khẳng định bản sắc dân tộc trong dòng chảy hội nhập và phát triển.