[VIETKINGS-TOPPLUS] Trám đen Hà Châu (Thái Nguyên) – Hành trình tìm kiếm và đề cử TOP các đặc sản quà tặng của 34 tỉnh, thành Việt Nam (P.26)

"Dù ai đi ngược về xuôi

Nhớ mùa nham trám Hà Châu mà về"

Cây trám đen được trồng ở xã Hà Châu cũ từ hàng trăm năm trước, thuộc nhóm cây thân gỗ, ra hoa vào tháng 2, quả chín và cho thu hoạch từ tháng 7 đến tháng 9 âm lịch hằng năm. Do hợp với thổ nhưỡng và điều kiện khí hậu nên quả trám trồng ở Hà Châu rất đặc biệt, có vị bùi, béo, thơm, chắc thịt hơn hẳn trám được trồng ở các địa phương khác, bởi thế trám đen đã trở thành đặc sản của mảnh đất này.

Theo kinh nghiệm của người dân địa phương, trám ngon quả phải hình dài thoi, khi cắn đầu quả thịt có màu vàng tươi. Những năm được mùa, một cây có thể cho thu hoạch từ 1 đến 1,5 tạ quả.Đến kỳ thu hoạch, người dân hầu như không phải mang ra chợ bán mà thương lái sẽ về đặt mua tận nhà, thậm chí còn đặt mua cả cây khi trám bắt đầu đơm quả. Quả trám Hà Châu nhờ thế đã vươn khỏi Thái Nguyên và đi về nhiều miền của đất nước.

Quả trám là một trong những món ăn dân dã được nhiều người yêu thích. Người ta có thể chế biến quả trám đen thành nhiều món ăn khác nhau như: Om trám và nấu trám thành xôi trám; trám kho thịt, cá; gỏi trám và đặc biệt là món nham trám đã trở thành đặc sản nổi tiếng. 

 Nham trám là món ăn được chế biến từ ba nguyên liệu chính: Quả trám đen om, thịt ba chỉ nướng, cá nướng. Trám trước khi lấy cùi phải om mềm. Đun sôi nước cho quả vào om 10 - 15 phút, sau đó vớt để ráo, bổ dọc quả và tách hạt. Cùi trám om chín được thái nhỏ, hoặc cũng có thể dùng máy xay. Cá được chọn là loại cá trắm to 6 - 7 kg trở lên, rửa sạch lọc bỏ xương, da, nướng trên than hoa, thịt gỡ ra rang thơm như ruốc. Thịt ba chỉ nướng chín thái thành các miếng nhỏ. Ngoài ba nguyên liệu chính, nham trám có sự kết hợp của nhiều loại gia vị như: Củ chuối rừng non, khế chua, lá gừng, lá sung, vừng, lạc, lá đinh lăng, cùi dừa, dấm thanh. Cùi dừa phải nạo thành các sợi nhỏ như miến. Cách làm củ chuối rừng non cũng khá công phu: Củ chuối thái chỉ ngâm với nước khế chua khoảng 30 phút vớt ra tãi cho khô. Khế trước đó phải xay lấy nước đủ dùng cho từng mẻ củ chuối. Vừng, lạc rang thơm, giã nhỏ. Lá sung, lá đinh lăng, lá gừng thái chỉ. Trám trộn với ruốc cá, thịt ba chỉ nướng và các loại gia vị trên thành món nham trám. Khi ăn nham trám cuốn lá nhội, chấm tương nếp Úc Kỳ, hoặc có thể ăn bình thường như mọi món ăn khác. Nham trám béo, bùi, đậm hương vị đồng quê. 

Trám đen đã trở thành một thứ quà tặng mà ai về mảnh đất này cũng mong được thưởng thức, được chế biến thành nhiều món ăn độc đáo và chứa đựng những giá trị văn hóa ẩm thực.

---------------------------------------------------------------------