[VIETKINGS-TOPPLUS] Quế Văn Yên (Lào Cai) – Hành trình tìm kiếm và đề cử TOP các đặc sản quà tặng của 34 tỉnh, thành Việt Nam (P.21)

Vùng trồng quế của huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái (nay là các xã Phong Dụ Hạ, Châu Quế, Lâm Giang, Đông Cuông, Tân Hợp, Mậu A, Xuân Ái, Mậu Vàng, Phong Dụ Thượng, tỉnh Lào Cai) vốn được hình thành từ lâu đời, gắn liền với cuộc sống của đồng bào người Dao. Do vậy, kinh nghiệm trồng quế từ kỹ thuật chọn giống, cách trồng, phương pháp chăm sóc, thu hoạch cho tới bảo quản cũng mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc Dao.

Với lợi thế về vị trí địa lý và khí hậu, nơi đây trở thành khu vực lý tưởng để cây quế sinh trưởng và phát triển. Ở Văn Yên, quế được gieo trồng vào khoảng tháng giêng, tháng hai Âm lịch, lúc thời tiết ấm áp, đất trồng ẩm, phù hợp với sự phát triển của cây con.

Quế được bà con trồng gối nhau trong rừng, theo phương pháp xen canh. Do vậy, cứ lứa cây này cho thu hoạch thì lứa cây kia bắt đầu lớn và rừng quế luôn xanh quanh năm. Sau quãng thời gian sinh trưởng 5-7 năm, quế bắt đầu cho thu hoạch mỗi năm 2 vụ, đó là thời điểm kéo dài từ tháng 3 sang tháng 4 và từ tháng 8 đến tháng 9. Theo kinh nghiệm của đồng bào, đây là 2 thời kỳ mà quế róc vỏ nên thuận tiện cho việc khai thác, vận chuyển và bảo quản. Để có thể thu được lớp vỏ quế chất lượng, bà con dùng dao sắc khoanh vòng trên thân quế, sau đó dùng một thanh tre mỏng tách nhẹ phần vỏ quế ra khỏi thân, giúp hai đầu và mép của thanh quế không bị dập nát.

Để bảo quản, những thanh quế tươi sẽ được phơi khô tự nhiên dưới bóng râm hoặc nắng nhẹ. Nền phơi luôn được đảm bảo sạch, tránh bụi cát bám vào quế. Ban đêm, quế tiếp tục được phơi sương để phần vỏ được mềm, dễ uốn. Sau khi khô, quế được bó lại và bọc ngoài bằng một lớp lá chuối khô hoặc cho vào gùi rồi để nơi thoáng mát. Toàn bộ quy trình khai thác tới công đoạn bảo quản quế đều được tiến hành bằng các biện pháp thủ công.

Từ vỏ, gỗ, lá đến gốc rễ quế đều có giá trị sử dụng nên cây quế được coi là cây trồng đa lợi ích, cho giá trị kinh tế cao. Các sản phẩm từ quế là một trong những sản phẩm chính tham gia vào thị trường xuất khẩu nông - lâm sản của tỉnh, ngoài tinh dầu quế thì một số sản phẩm khác đã được sản xuất từ quế có xu hướng phát triển như: Trà quế, nước tẩy rửa quế, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ quà lưu niệm....​

Bên cạnh đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá, mời gọi các nhà đầu tư trong và ngoài nước đến huyện đầu tư chế biến sâu, Văn Yên sẽ gắn phát triển cây quế với bảo tồn, gìn giữ và phát huy những nét văn hóa truyền thống, độc đáo của đồng bào dân tộc phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm.