[VIETKINGS-TOPPLUS] Bánh chưng đen Mường Lò (Lào Cai) – Hành trình tìm kiếm và đề cử TOP các đặc sản quà tặng của 34 tỉnh, thành Việt Nam (P.42)

Bánh chưng đen là món ăn được người dân tộc Thái sáng tạo ra được truyền dạy cho con cháu từ bao đời nay gìn giữ món ăn truyền thống này. Bánh chưng đen thường được thưởng thức vào mỗi dịp tết đến, hương vị của món bánh chưng độc đáo này rất đặc biệt: mùi gạo, mùi than núc nác, hoa cây vừng đen, vị ngọt của gạo...Tất cả tạo nên một hương vị đặc trưng của thiên nhiên Tây Bắc và bàn tay cần cù khéo léo của người dân bản địa. Bánh được đồng bào dân tộc Thái nơi đây làm ra với ý nghĩa thể hiện lòng biết ơn của con cháu đối với cha ông và đất trời. Món bánh chưng đen đặc sản này không thể thiếu trên mâm cỗ cúng tổ tiên, trời đất mỗi khi xuân về của người dân tộc Thái.

Xưa kia trên vùng núi cao Tây Bắc thiếu muối, người dân đi rừng phải chặt phần thân cây muối già, cây núc nác đem về cạo vỏ, phơi khô, đốt thành tro và dùng loại tro này thay muối biển. Màu đen trong bánh chưng tạo nên bằng cách trộn tro cây rừng với gạo nếp. Ngoài cây muối, cây núc nác người vùng cao còn lấy cây gùn, cỏ chanh đốt lấy tro làm bánh. Đây là sự sáng tạo của đồng bào dân tộc bởi cuộc sống đòi hỏi họ phải thích ứng, khắc phục những khó khăn, thiếu thốn, sống hòa mình với thiên nhiên. Chính những gian khổ và khó khăn xưa kia đã tạo nên những nét riêng trong đời sống ẩm thực vùng cao, và chiếc bánh chưng đen là sản phẩm tiêu biểu đã lưu truyền qua nhiều đời nay.

Nguyên liệu làm bánh của đồng bào được chọn lựa kỹ càng: lá dong bánh tẻ, khổ vừa phải, rửa sạch, lau khô. Gạo nếp được chọn phải là nếp Tú Lệ thơm ngon, nhân đỗ xanh hoặc đỗ nho nhe đãi sạch vỏ, không lẫn sạn. Thịt lợn ngon nhất là thịt ba chỉ, nhiều mỡ một chút, thái mỏng, ướp với gia vị, hạt tiêu, hành củ. Để tạo màu đen cho chiếc bánh, đồng bào lấy thân cây núc nác tước vỏ, hoặc hoa cây vừng đen đốt thành than, giã mịn như bột, trộn lẫn với gạo nếp, đảo đều cho đến khi gạo quyện với bột than thành màu đen.

Bánh chưng đen phải được gói thủ công. Củi để luộc bánh phải là củi gỗ to, giữ than tốt, khi luộc xếp bánh vào nồi, đậy kín vung. Lúc nồi bánh chưa sôi thì đun to lửa,  khi nồi bánh đã sôi giữ lửa đều, đủ nhiệt để bánh chín nhuyễn, chín đều, đun từ 6-7 tiếng. Khi chín vớt ra cho vào chậu nước rửa qua và treo bánh thành từng cặp để cho bánh không bị mốc. Thưởng thức một miếng bánh, cảm nhận được hương vị thật đặc biệt, vị thơm của nếp, vị ngọt, béo của thịt lợn vùng cao, vị ngậy bùi của nhân đỗ xanh, vị là lạ của cây rừng.

Khi bánh đã chín, để cắt bánh, bà con lấy chính sợi lạt quấn quanh thân bánh để cắt thành từng khoanh. Nhìn từ bên ngoài, bánh dẻo quánh, nhân vàng ươm màu đỗ, thơm lừng mùi hành mỡ, hạt tiêu, mùi lá dong… Nếu muốn làm mới vị giác, bạn có thể thưởng thức món bánh chưng đen nướng. Đặt chiếc bánh còn nguyên lá lên lớp than hồng cho đến khi mùi thơm của gạo nếp, thảo quả và thịt mỡ lan tỏa trong không khí, đánh thức giác quan của tất cả mọi người.

Với vị thơm ngon đặc biệt, bánh chưng đen giờ đây đã trở thành “đặc sản” thu hút du khách đến với vùng đất Mường Lò. Giờ đây, bánh chưng đen không chỉ có trong ngày Tết mà cả ngày thường cũng được nhiều hộ dân chế biến. Du khách đến đây bất kỳ mùa nào trong năm cũng có thể trải nghiệm và thưởng thức món ăn đặc trưng độc đáo này.

---------------------------------------------------------------------